ترکیب CBCT و اسکن داخل دهانی در برنامه‌ریزی درمان دقیق

امروزه ترکیب ‏CBCT‏ و اسکن داخل دهانی یکی از پیشرفته‌ترین روش‌ها در دندان‌پزشکی دیجیتال است که دقت و پیش‌بینی‌پذیری درمان را به‌طور قابل توجهی افزایش می‌دهد. در گذشته، اطلاعات تشخیصی دندان‌پزشکان تنها به تصاویر دوبعدی مانند رادیوگرافی پانورامیک یا پری‌آپیکال محدود می‌شد. اما امروزه با ترکیب و ادغام تصاویر سه‌بعدی دندان می‌توان یک مدل سه‌بعدی دقیق از استخوان، دندان‌ها و بافت نرم ایجاد کرد که پایه‌ای بسیار قوی برای ارائه خدمات دندانپزشکی است. به طوری که از این روش در برنامه‌ریزی ایمپلنت دیجیتال و ارتودنسی استفاده می‌شود. در ادامه با ما همراه باشید تا بیشتر در مورد این روش کاربردی و مزایای آن صحبت کنیم.

CBCT چیست و چگونه کار می‌کند؟

قبل از پرداختن به ترکیب ‏CBCT‏ و اسکن داخل دهانی و مزایای آن بهتر است با این روش بیشتر آشنا شوید. برای ایمپلنتولوژیست‌ها، جراح فک و دهان‌ها و تکنسین‌های لابراتوار روش CBCT‏ ‏کاملاً شناخته شده است. این گروه از فعالان در حوزه دندانپزشکی با استفاده از روش CBCT یا توموگرافی کامپیوتری با پرتو مخروطی، مشکلات دهان و دندان بیماران را تشخیص داده و برای آن خدمات درمان ارائه می‌دهند.

CBCT‏ در دندانپزشکی چیست؟

CBCT‏ ‏به معنای تصویربرداری، تصاویر سه‌بعدی دقیقی از دندان‌ها، استخوان‌ها، اعصاب و بافت‌های نرم است که امکان برنامه‌ریزی دقیق‌تر درمان را فراهم می‌کند. روش CBCT‏ ‏برخلاف اشعه ایکس سنتی که تصاویر دوبعدی مسطح ارائه می‌دهد، تصاویر سه‌بعدی دقیقی از ناحیه دهان و فک و صورت را برایتان تهیه می‌کند. به طوری که این تصاویر برای جراحی فک و دهان، برنامه‌ریزی ایمپلنت دیجیتال و یا ساخت قطعات دندانپزشکی در لابراتوار کاربردی باشد.

این روش تصویربرداری پیشرفته به جراحان دهان و دندان، ایمپلنتولوژیست‌ها و ارتودنتیست‌ها اجازه می‌دهد تا دید جامعی از دندان‌ها، استخوان‌های فک، اعصاب و بافت‌های نرم بیمار به دست آورند. داشتن این تصاویر برای تشخیص دقیق و برنامه‌ریزی درمان ضروری دارد و بنابراین می‌توان گفت CBCT‏ ‏می‌تواند تا حد زیادی به این گروه از دندانپزشکان کمک کند.

CBCT چگونه کار می‌کند؟

CBCT با استفاده از یک پرتو اشعه ایکس مخروطی شکل که در اطراف سر بیمار می‌چرخد، کار می‌کند و تصاویر متعددی را از زوایای مختلف ارائه می‌دهد. سپس این تصاویر توسط یک الگوریتم کامپیوتری گردآوری می‌شوند تا بتواند تصاویر ساختار دهان را به شکل سه بعدی نمایش دهد.

فرآیند اسکن CBCT به این صورت است که ابتدا باید بیمار روی همین دستگاه قرار بگیرد و سر را در موقعیت درستی قرار دهد. سپس یک پرتو اشعه ایکس مخروطی شکل در اطراف بیمار حرکت و صدها تصویر را ثبت می‌کند. در نهایت پردازش داده‌ها صورت می‌گیرد و تصاویر گرفته شده با استفاده از نرم‌افزارهای تخصصی به یک مدل سه‌بعدی بازسازی می‌شوند.

متخصص دندانپزشکی نیز این تصاویر سه بعدی و دقیق را برای ارزیابی تراکم استخوان، مسیرهای عصبی و موقعیت دندان تجزیه و تحلیل می‌کند.

در واقع چون اسکن با روش CBCT‏ ‏بسیار ساده و بدون درد است و در مقایسه با روش ایکس (رادیولوژی) تصاویر دقیق‌تری ارائه می‌دهند، برای بسیاری از متخصصان دندانپزشکی در حوزه ارتودنسی، ایمپلنت و جراحی فک و دندان کاربردی است.

کاربردهای CBCT در دندانپزشکی

فناوری CBCT در روش‌های مختلف دندانپزشکی نقش مهمی ‏ایفا می‌کند و دقت و ایمنی بیشتری را برای بیماران و متخصصان دندانپزشکی به همراه دارد. به طور کلی مهم‌ترین کاربردهای این فناوری برای تهیه تصاویر سه بعدی عبارتند از:

برنامه‌ریزی ایمپلنت‌های دندانی

یکی از دلایلی که باعث شد CBCT به حوزه دندانپزشکی راه پیدا کند، ارزیابی دقیق استخوان‌هاست که در نهایت ‏ ایمپلنتولوژیست‌ بتواند تراکم و کیفیت استخوان را ارزیابی کرده و از قرارگرفتن درست و ایمن پایه ایمپلنت و اتصال آن به استخوان فک مطمئن شود.

دقت داشته باشید که این روش با تهیه تصاویر سه بعدی تهیه، امکان نقشه‌برداری دقیق از مسیرهای عبور عصب دندان‌ها را نیز فراهم می‌کند. در نتیجه برای جراحان فک و دندان نیز کاربردی است و خطرات و عوارض جراحی یا کاشت دندان را کاهش می‌دهد.

ارتودنسی و تراز دندان‌ها

یکی دیگر از کاربردهای روش CBCT در دندانپزشکی برای ارتودنتیست‌هاست که از آن برای تعیین موقعیت دقیق فک و دندان استفاده می‌کنند. به طوری که ارتودنتیست‌ می‌تواند با کمک این روش تراز دندان‌ها، ساختار فک و مشکلات بایت را قبل از نصب بریس یا درمان اینویزیلاین را انجام دهد.

از سوی دیگر این روش باعث شده است تا متخصصان ارتودنسی بتوانند خدمات درمان برای هر یک از بیماران را به شکل شخصی‌سازی‌شده‌ای ارائه دهند. با این حساب بیماران نیز از نتایج درمان رضایت بیشتری دارند.

درمان ریشه دندان (اندودنتیکس)

یکی دیگر از کاربردهای تصاویر اسکن‌شده با روش CBCT برای تعیین محل کانال‌های ریشه و شکستگی‌هاست. به طوری که این روش با تهیه تصاویر دقیق از ریشه‌های دندان به اندودنتیست‌ها کمک می‌کند سریع‌تر عفونت‌ها را پیدا کنند. دندانپزشکان نیز با تجسم کل ساختار دندان می‌توانند برای ریشه دندان درمان‌های مؤثرتری را ارائه دهند.

اختلالات مفصل گیجگاهی فکی (TMJ)

تهیه تصویر دقیق از مفصل فک کار ساده‌ای نیست. به خصوص که جراحان فک و دندان برای مشاهده و بررسی اختلالات مفصل گیجگاهی فکی به تصاویر با وضوح بالا نیاز دارند. در واقع CBCT‏ ‏به دندانپزشکان اجازه می‌دهد برای بیمارانی که از درد یا اختلال عملکرد فک رنج می‌برند، خدمات درمانی را به شکل بهتری ‏ارائه دهند.

کشیدن دندان عقل

شناسایی دندان‌های نهفته با روش رادیولوژی کار ساده‌ای است، اما نمی‌تواند همانند اسکن‌های CBCT موقعیت دقیق دندان‌های عقل را نشان دهد. در روش CBCT‏ ‏ جراحان با کمک تصاویر دقیق‌تر می‌توانند دندان عقل را بدون کمترین عارضه از فک خارج کنند. در واقع تصاویر سه بعدی که با این روش تهیه می‌شود به جراح کمک می‌کند در زمان کشیدن دندان عقل به اعصاب و رگ‌های خونی آسیب وارد نکند.

بیشتر بخوانید : نکات مهم قبل از خرید اسکنر داخل دهانی برای کلینیک‌های تازه‌کار

مزایای اسکن‌های CBCT در دندانپزشکی

مهم‌ترین مزایای استفاده از این فناوری در خدمات دندانپزشکی عبارتند از:

• تصویربرداری سه‌بعدی با وضوح بالا: این روش تصاویر واضح و دقیقی را برای تشخیص بهتر ارائه می‌دهد. به طوری که تصاویر واضح و باکیفیت را از استخوان، دندان، اعصاب و بافت‌های نرم را در یک اسکن ثبت می‌کند.
• افزایش دقت و صحت اطلاعات: این روش در زمان قرار دادن دقیق ایمپلنت‌های دندانی و سایر درمان‌ها کاربرد دارد و می‌تواند عوارض درمان را کاهش دهد و میزان موفقیت را بهبود ببخشد.
• روش سریع و بدون درد: اسکن فک، دهان و دندان با روش CBCT‏ ‏کمتر از یک دقیقه طول می‌کشد و کاملاً غیرتهاجمی است. در واقع بیمار در طول فرآیند هیچ ناراحتی یا دردی احساس نمی‌کند.
• قرار گرفتن در معرض تابش کمتر: این فناوری در مقایسه با رادیولوژی، خطرات کمتری دارد و بیماران را در معرض اشعه X قرار نمی‌دهد؛ بنابراین برای بیمارانی که به تصویربرداری مکرر نیاز دارند، روش قابل اعتمادی است.
• برنامه‌ریزی برای درمان بهتر: این فناوری به پیش‌بینی نتایج و سفارشی‌سازی درمان‌ها کمک زیادی کرده است و به دندانپزشکان اجازه می‌دهد تا مشکلات را قبل از بروز علائم شناسایی کنند.

آیا روش تصویربرداری CBCT بدون عارضه است؟

در جواب این سوال باید گفت اگر CBCT‏ ‏ به شکل درست استفاده شود، کمترین عارضه را به همراه دارد. اگرچه در این روش هم بیماران تا حدودی در معرض تابش اشعه ایکس قرار می‌گیرند، اما میزان آن به طور قابل توجهی کمتر از سی‌تی‌اسکن‌ و رادیولوژی در دندانپزشکی سنتی است.

ترکیب ‏CBCT‏ و اسکن داخل دهانی

اسکنر داخل دهانی دستگاهی است که همچون روش CBCT می‌تواند تصاویر سه بعدی را از دهان، فک و دندان بیمار تهیه کند. البته این روش برای تصویر از ساختار دهان و دندان است و برای بررسی نقاط زیر پوست (از جمله ریشه یا لایه‌های زیرین دندان) کاربرد ندارد. با این حال می‌تواند تصاویر بسیار دقیقی را از نواحی و نقاط دهان و دندان تهیه کند.

در این میان با گسترش خدمات متخصصان دندانپزشکی، شاهد ورود راه‌های جدید برای مراقبت از بیماران هستیم. به طوری که جامعه دندانپزشکی می‌خواهد راحت‌ترین و بهترین روش‌ها را برای درمان بیماران ارائه دهیم. ادغام تصاویر سه‌بعدی دندان CBCT و اسکن داخل دهانی یکی از نتایج تلاش‌های متخصصان دندانپزشکی است. به طوری که سعی دارند با ترکیب این دو فناوری تصویربرداری دندانپزشکی با یکدیگر، کارایی، بهره‌وری و رضایت بیشتر بیمار را به دست آورند.

موانع استفاده از CBCT‏ ‏

با وجود مزایا و کاربردهای گسترده CBCT‏ ‏اما بسیاری از این متخصصان دندانپزشکی نتوانسته‌اند با این روش ارتباط برقرار کنند و آن را برای کلینیک‌های خود نپذیرفته‌اند. در واقع تعداد زیادی از دندانپزشکان از ایجاد تغییر در مطب، یادگیری نحوه کار با تجهیزات و نرم‌افزارهای جدید و ایجاد اختلال در گردش کار کارکنان هراس دارند.

از سوی دیگر آن‌ها نگران این موضوع هستند که بیماران و کارکنان آن‌ها در معرض تابش اشعه ایکس قرار بگیرند و در آینده برای آن‌ها هزینه زیادی را به بار آورد. از سوی دیگر بسیاری از کلینیک‌ها به دلیل بالا بودن سرمایه اولیه برای خرید دستگاه CBCT‏ ‏هیچ علاقه‌ای به آن نشان نمی‌دهند. قیمت یک دستگاه CBCT‏ ‏برای یک کلینیک معمولی بیش از 100 هزار دلار هزینه دارد.

با همه این تفاسیر کلینیک‌های زیادی نیز وجود دارند که در شهرهای بزرگ کشور فعالیت دارند و به دلیل وجود مراجعه‌کننده زیاد، به دنبال بهترین روش‌ها برای درمان بیماران خود هستند.

خرید آسان اسکنر داخل دهانی

برخلاف سیستم‌های تصویربرداری CBCT‏، خرید و استفاده از اسکنرهای داخل دهانی برای کلینیک‌های دندانپزشکی بدون هزینه است و به سادگی هم از آن استفاده می‌شود. اول از همه باید گفت قیمت اسکنر داخل دهانی در مقایسه با دستگاه CBCT‏ ‏ارزان‌تر است. از سوی دیگر فضای زیادی را اشغال نمی‌کند و کار کردن با آن بسیار ساده و آسان است.

از این گذشته، اسکنر داخل دهانی اشعه ایکس ندارد و برای خرید و استفاده از آن نیاز نیست معماری یا دکور کلینیک را تغییر دهید. به هر حال هندپیس این دستگاه قابل حمل است و با ابعاد کوچک و وزن سبک حتی در کشوی میز هم جا می‌شود.

دلیل ادغام تصاویر سه‌بعدی دندان CBCT و اسکن داخل دهانی

روش CBCT‏ ‏برای تهیه تصاویر دقیق از آناتومی دندان، جمجمه و صورت کاربرد دارد. به همین دلیل متخصصان دندانپزشکی در حوزه ایمپلنت دندان، اندودنتیکس، جراحی دهان، فک و صورت و درمان ارتودنسی از این روش استفاده می‌کنند. با این حال گفته می‌شود این روش توانایی ثبت جزئیات سطحی دندان‌ها و ساختارهای اطراف مورد نیاز برای ترمیم‌ها، پروتزها و سایر درمان‌ها و دستگاه‌های دندانپزشکی را ندارد.

اما جای نگرانی نیست چون این نقص توسط اسکنر داخل دهانی برطرف می‌شود. این دستگاه می‌تواند تصاویر بسیار دقیق و جزئی از این ساختارهای آناتومیکی ارائه دهد و شکاف تشخیص و برنامه‌ریزی درمان دیجیتال را پر کند.

سازندگان اسکنر داخل دهانی برای محصولات خود از نرم‌افزارهای اختصاصی استفاده می‌کنند که قادرند هزاران تصاویر را در کمتر از 5 دقیقه پردازش کنند. همین قابلیت تشخیص و برنامه‌ریزی برای درمان را آسانتر می‌کند. با پیشرفت‌هایی که در نرم‌افزار اسکنر داخل دهانی صورت گرفته است، ادغام تصاویر آن با تصاویری که از روش CBCT‏ ‏به دست می‌آید، راحت‌تر می‌کند.

بعد از ترکیب تصاویر هر دو دستگاه، دندانپزشک می‌تواند به جزئیات کامل پی ببرد و برای تشخیص بیماری دهان و دندان و برنامه‌ریزی برای درمان، تصمیم‌گیری بهتری داشته باشند.

بیشتر بخوانید : چگونه می‌توان فایل‌های اسکن داخل دهانی را با پرینتر سه‌بعدی ترکیب کرد؟

نحوه ترکیب ‏CBCT‏ و اسکن داخل دهانی

دندانپزشک باید برای ادغام تصاویر سه‌بعدی دندان ابتدا از دندان یا فک بیمار یک تصویر تهیه کند. به این شکل که ابتدا با روش اسکن CBCT تصاویر را تهیه کند. سپس با استفاده از اسکنر داخل دهانی از فک و دندان همان بیمار تصاویر را ثبت کند. انجام هر دو روش با هم در کمتر از 10 دقیقه انجام می‌شود.

سپس باید تصاویر به دست آمده از هر دستگاه توسط نرم‌افزار مربوط به همان دستگاه بررسی و پردازش شود. زمانی که فایل نهایت تهیه شد، دندانپزشک می‌تواند اسکن‌ها را جداگانه یا با هم ترکیب کند تا بتواند با دقت تشخیصی بیشتر، خدمات درمانی بهتر و کامل‌تری را ارائه دهد.

تصاویری که توسط اسکنر داخل دهانی برای قالب‌گیری تهیه می‌شوند، می‌توانند برای درمان‌های مختلف از جمله برنامه‌ریزی ایمپلنت دیجیتال و یا ارتودنسی کاربرد داشته باشند. سپس ایمپلنتولوژیست‌ این تصاویر را برای لابراتوار ارسال می‌کند تا پایه ایمپلنت و تاج دندان را آماده کند.

در قدم بعدی جراحی لثه و کاشت پایه ایمپلنت انجام می‌شود. در این مرحله ایمپلنتولوژیست‌‏ دیگر به تصاویر اسکنر داخل دهانی نیاز ندارد و باید براساس تصاویر CBCT جراحی لثه و کاشت دندان را انجام دهد. در واقع ترکیب تصاویر هر دو دستگاه است که به درمان بهتر می‌انجامد.

در سایر روش‌های درمان دندانپزشکی از جمله ارتودنسی و جراحی فک و دهان ترکیب تصاویر سه بعدی CBCT و اسکنر داخل دهانی می‌تواند کاربرد داشته باشد.

مزایای ترکیب CBCT و اسکن داخل دهانی

ترکیب هر دو روش CBCT‏ ‏و اسکن داخل دهانی به طرز چشمگیری به بهبود خدمات درمانی در حوزه‌های مختلف دندانپزشکی (از ایمپلنت و ارتودنسی گرفته تا پروتز و بریج) کاربرد دارد. مهم‌ترین مزایای ادغام تصاویر سه‌بعدی دندان این دو روش عبارتند از:

افزایش دقت تشخیص و طرح درمان

داده‌های CBCT اطلاعات دقیق‌تری از تراکم استخوانی و آناتومیکی بیماران را ارائه می‌دهد. در حالی که اسکن داخل دهانی سطح دندان و بافت نرم را با جزئیات بالا نمایش می‌دهد. با این حساب ترکیب این دو تصویر، دیدی جامع‌تری از دهان بیمار را ارائه می‌دهد و احتمال خطای تشخیصی را به حداقل می‌رساند.

برنامه‌ریزی درمان بر پایه پروتز

دندان‌پزشکان می‌توانند ابتدا با کمک تصاویر اسکن داخل دهانی طرح نهایی ترمیم یا پروتز را طراحی کرده و برای لابراتوار ارسال کنند. بعد از تهیه قطعات دندانپزشکی، دندانپزشک براساس تصاویر تهیه شده با روش CBCT موقعیت ایمپلنت را تنظیم می‌کند. این روش موجب زیبایی و عملکرد بهتر نتایج درمانی می‌شود.

ساخت گاید جراحی دقیق

ادغام داده‌ها امکان طراحی و چاپ سه‌بعدی گایدهای جراحی دقیق را فراهم می‌کند. به طوری که برنامه‌ریزی ایمپلنت دیجیتال با کمترین برش، خونریزی و درد انجام می‌شود. در نهایت می‌توان گفت این روش می‌تواند بدون آسیب به ساختارهای حیاتی مثل عصب فکی تحتانی یا سینوس برای درمان‌های مختلف دندانپزشکی کاربرد داشته باشد.

کاهش ریسک و خطای درمان

هماهنگی دقیق بین ساختار استخوان، دندان و بافت نرم، احتمال انحراف در حین جراحی یا ترمیم اهمیت زیادی دارد. وقتی متخصص دندانپزشکی همزمان از تصاویر سه بعدی اسکنر داخل دهانی و CBC برای ایمپلنت، ارتودنسی و جراحی فک و دندان استفاده می‌کند، نتایج قبل از اتمام درمان قابل پیش‌بینی خواهد بود.

بهبود ارتباط با بیمار

با ترکیب تصاویر دو روش می‌توان مدل سه‌بعدی دهان بیمار را به‌صورت دیجیتال نمایش داد. از سوی دیگر بیمار می‌تواند همزمان با روند درمان، تصاویر دو بعدی را نیز مشاهده کند که باعث افزایش اعتماد و رضایت او می‌شود.

جمع‌بندی

هر روز که می‌گذرد شاهد پیشرفت‌های بیشتری در حوزه پزشکی و دندانپزشکی هستیم. ترکیب ‏CBCT‏ و اسکن داخل دهانی یکی از این پیشرفت‌هاست که به متخصصان دندانپزشکی در حوزه ایمپلنت، ارتودنسی و جراحی فک و دهان کمک می‌کند تا با دقت و ایمنی بیشتر برای درمان بیماران اقدام کنند. در پایان توصیه ما این است که کیفیت اسکنر داخل دهانی در دریافت نتایج بهتر تاثیر زیادی دارد. به همین دلیل برای انتخاب این دستگاه باید دقت زیادی داشته باشید.